موضوعات مقالات
  • درآمدی بر گفتمان‌کاوی تاریخی

    مطالعه موردی خطبه حضرت زینب (س) در شام

    محمد نصراوی

    کاربست روش‌های زبان‌شناسی کاربردی در مطالعات تاریخی می‌تواند راه‌گشای بسیاری از مسائل مطرح در این حوزه باشد. این میان، گاه توجه به کنش های زبانی جامعه، شناسایی «بافت» یک رویداد و استخراج گفتمان‌های تولید شده در آن آگاهی های تاریخی نوینی پدید می‌آورد. بر این اساس، در مطالعه پیش رو با کاربست نگاه گفتمانی و بهره‌گیری از روش توصیفی «فرکلاف» و نظریه آوای متعارض «باختین» کوشش می‌کنیم روشی نوین در مطالعات متون تاریخی در قالب واکاوی کنش های گفتاری پایه‌گذاری کنیم. بدین منظور، با کاربست روش پیشنهادی در مطالعه موردی خطبه حضرت زینب (س) در شام، کوشش خواهیم کرد بدانیم پس از واقعه عاشورا، حضرت زینب (س) سعی در پدید آوردن چه گفتمانی داشته‌اند.

    • تاریخ انتشار: ۱۳۹۹/۱۰/۲۲
    • بازدید: ۵۲
  • شخصیت شناسی

    تأثیر گفتمان خلفا بر رویکرد عبدالله بن عباس به نهضت امام حسین (ع)

    وحید باصری

    عبدالله بن عباس شاخص‌ترین چهره خاندان عباس بن عبدالمطلب و یکی از نخبگان صحابه است. ‌با وجود اخبار فراوانی که در فضل و دانش این چهره مشهور بازتاب یافته اما بخش‌هایی از زندگی او همچنان با ابهاماتی روبروست. ‌مهم‌ترینِ این ابهام‌ها عدم همراهی او با امام حسین (ع) در واقعه کربلاست. ‌برخی منابع از معذور یا مأذون بودن او سخن گفته‌اند که درست به‌ نظر نمی‌رسد. ‌در این پژوهش از دیدگاهی دیگر، ‌اندیشه و تفکر عبدالله بن ‌عباس نسبت به برنامه امام حسین (ع) در آستانه واقعه کربلا بررسی و تحلیل شده است. 

    • تاریخ انتشار: ۱۳۹۹/۰۹/۲۵
    • بازدید: ۱۴۹
  • جاماندگان کرب و بلا

    محمد حنفیه و نهضت حسینی

    علی غلامی‌دهقی (فریدنی)

    حوادث تاریخی مهم و تأثیرگذار به همان اندازه که خود بزرگ و پر اهمیت‌اند، در غربال‌گری شخصیت‌ها و چهره‌های متنفذ جامعه نیز مؤثرند. وقتی رویدادی همچون عاشورا اتفاق می‌افتد، موضع‌گیری افراد، سلبی یا ایجابی، مورد دقت پژوهشگران و حتی عامه مردم قرار می‌گیرد. بر این اساس، همیشه این پرسش برای عاشوراپژوهان وجود داشته و دارد که چرا برخی نزدیکان حسین‌ بن‌ علی‌ (ع) که از آن‌ها انتظار می‌رفت در یاری آن حضرت گوی سبقت را از دیگران بربایند، از این قافله خیر عقب مانده، در زمره عاشوراییان قرار نگرفتند. محمد حنفیه، برادر امام حسین‌ (ع)، یکی از این شخصیت‌هاست. 

    • تاریخ انتشار: ۱۳۹۹/۰۹/۱۱
    • بازدید: ۸۱
  • تاریخ‌پژوهی حضرت علی اصغر (ع)

    پژوهشى درباره طفل شیرخوار امام حسین (ع)

    محسن رنجبر

    نوشتار حاضر، ابتدا به پژوهش درباره نام طفل شیرخوار امام حسین (ع) پرداخته و سپس به بررسى سن وى و نقد دیدگاه برخى منابع معاصر در این باره می‌پردازد. در ادامه به کیفیت شهادت این طفل و در پایان، به معرفى و نقد دیدگاه یکى از محققان معاصر درباره دو نفر بودن على اصغر و عبدالله پرداخته است.

    • تاریخ انتشار: ۱۳۹۹/۰۹/۰۹
    • بازدید: ۱۰۰
  • جانشینی یزید بن معاویه بن ابی‌سفیان

    بررسى ماجراى ولایتعهدى یزید

    محسن رنجبر

    یکى از اقدامات معاویه در راستاى تثبیت و تحکیم پایه‌هاى زمامداری موروثى سلسله اموى و نیز استمرار اهداف دینستیزانه خویش، طرح «ولیعهدى یزید» بود که از همان سال‌هاى آغازین حاکمیتش به آن می‌اندیشید.

    نکته‌اى که در این نوشتار شایان یادآورى است، اینکه منابع تاریخى متقدم، در ارائه‌ ترتیب زمانى حوادث و تصویرى منسجم و منظم از فعالیت‌هاى معاویه در این باره، چندان توفیقى نداشته و علاوه بر آشفتگى اخبار آن‌ها، در برخى موارد نیز گزارش‌هاى متناقضى آورده‌اند. از این رو براى بازسازى و کشف‌ ترتیب حوادث و سیر زمانى این جریان و در یک کلام، دست‌یابى ‌به حقیقت ماجرا در حد امکان باید از قراین و شواهد دیگر تاریخى بهره جست.

    • تاریخ انتشار: ۱۳۹۹/۰۹/۰۴
    • بازدید: ۱۰۵
  • شخصیت شناسی

    واکاوی سبک زندگی علمی حضرت زینب (س) با رویکردی به قرآن و حدیث

    سهراب مروتی، زهرا منصورزاده

    آیات تطهیر، مباهله، مودت، تبلیغ و... به نوعی جلوه‌گر تقدیر خداوند از اهل بیت (ع) است. زندگی علمی حضرت زینب (س) زاویه‌ای است که نیاز به واکاوی و تحلیل دقیق‌تری دارد زیرا درباره این خاندان گفته شده: «إِنَّ هؤلاءِ وَرَثوا العِلمَ وَ الفَصَاحَهَ زُقُّوا العِلمَ زُقّاً». حضرت زینب (س) علاوه بر علم لدنی، تمام شرایط  یک راوی موثق را در حد کمال داراست. بدین لحاظ، به او (س) عالمه گفته‌اند. همچنین علم پیشگویی حوادث را نیز دارا می‌باشد، چنان‌که کیفیت شهادت خود را پیشگویی کرد. صفت دیگر ایشان (س) عقیله است که ابن‌عباس به او داده است. همچنین مفسری بی‌بدیل است زیرا خطبه‌های آن حضرت (س) آکنده از آیات قرآنی است.

    • تاریخ انتشار: ۱۳۹۹/۰۹/۰۱
    • بازدید: ۹۲
  • تحلیل تاریخ

    ابراهیم ‌بن مالک و چالش میان زبیریان و مختار ثقفی

    سعادت غضنفری، سیدکمال کشیک‌نویس رضوی

    قیام عبدالله ‌بن زبیر (61-72 ق) و مختار بن ابی عبید ثقفی (64-66 ق) از قیام‌های عصر اموی هستند که توفیقاتی نیز داشتند. در این میان ابراهیم‌ بن مالک اشتر به دلیل آوازه، نسب و نفوذش مورد توجه دو گروه قرار گرفت. ابراهیم ابتدا با مختار برای خونخواهی شهدای دشت طف همراه شد اما پس از نبرد «خازر» و تحقق نسبی این هدف و به دست آوردن امارت موصل از او جدا شد. او همچنان در موصل بود تا اینکه زبیریان بر مختار غلبه یافتند و حکومت عراق را به دست آوردند.

    • تاریخ انتشار: ۱۳۹۹/۰۸/۲۸
    • بازدید: ۳۲۰
  • تاریخ تحلیلی

    تحلیل جامعه شناختی جنبش مختار ثقفی

    فاظمه معتمد لنگرودی، محمدرضا بارانی

    جنبش ضداموی و ضدزبیری مختار، یک جنبش اجتماعی ـ انقلابی بود که با هدف خونخواهی امام حسین (ع) و برپایی حکومت عدل شکل گرفته بود. از این رو بررسی جامعه شناختی این جنبش می‌تواند در ارزیابی آن کمک زیادی کند. این پژوهش پس از گردآوری داده‌های تاریخی با رویکرد جامعه شناختی بر پایه چهار محور بنیادی: فرآیند، ساختار و ارتباط با کنش گران جنبش و باورها و نقش نیروهای کنش‌زا، به تحلیل جامعه شناختی این جنبش پرداخته است. دستاورد پژوهش نشان دهنده آن است که در پی دست‌یابی موالی به حقوق خویش، مختار به عنوان رهبر کاریزماتیک توانست موالی و شیعیان را همراه نماید؛ اما به دلیل ناسازگاری باورها با برنامه‌ها و اهداف، نهادی نشدن جنبش در عراق و هم چنین قدرت طلبی مختار، این جنبش دچار بحران شد.

    • تاریخ انتشار: ۱۳۹۹/۰۸/۲۵
    • بازدید: ۳۳۸
  • شخصیت شناسی

    مواجهه نعمان بن بشیر با مسلم بن عقیل و کوفیان

    زهره صفائی محمدآبادی، فریناز هوشیار، فیض‌اله بوشاسب گوشه

    انصار از عناصر اصلی مسلمین و اهرم‌های قدرت در صدر اسلام بودند. آنان در وقایع بعد از سقیفه کنار امام علی (ع) قرار گرفته و در حوادث مهم آن زمان ایشان را یاری دادند، با این حال برخی از انصار از جمله بشیر بن سعد خزرجی و فرزندش نعمان بن بشیر؛ والی کوفه در آستانه قیام امام حسین (ع)، موضع متفاوتی در پیش گرفتند. این پژوهش با روشی توصیفی- تحلیلی به بررسی عملکرد نعمان بن بشیر در مواجهه با کوفیان و حامیان امام حسین (ع) پرداخته است. 

    • تاریخ انتشار: ۱۳۹۹/۰۸/۱۷
    • بازدید: ۱۵۷
  • جاماندگان کرب و بلا

    عبدالله‌ بن جعفر و قیام کربلا

    عبدالرضا عرب ابوزیدآبادی

    عبدالله بن جعفر بن ابی‌طالب از شخصیت‌های مشهور تاریخ اسلام و از اصحاب نزدیک امامان نخستین شیعه است. او رسول خدا (ع) را درک کرده و از آن حضرت نیز روایاتی نقل نموده است. عبدالله نزد مورخان شیعه و سنی از جایگاه والایی برخوردار است و از او با احترام یاد کرده‌اند. روایات فراوانی از او نقل شده است. با اینکه او از اصحاب خاص و نزدیک امام حسین (ع) و از چهره‌های برجسته هاشمی بود، ولی در قیام کربلا حضور نداشت. درباره علت حضور نداشتن او در قیام کربلا دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد که در نوشته حاضر، بررسی می‌شود.

    • تاریخ انتشار: ۱۳۹۹/۰۸/۰۷
    • بازدید: ۳۶۸
فراموشی رمز عبور

ایمیل خود را وارد کنید

×
ارتباط با ما

پیام های خود را از این طریق برای ما ارسال نمایید.

×